تفسيرى است كه امام على عليه السّلام در توضيح متشابهات و بيان ناسخ و منسوخ و شأن نزول فرموده ( آن چنان كه در روايات در شرح مصحف امام رسيده ) همانطور كه در روايت ديگرى در باب مصحف امام آمده : فرغ من جمع القرآن و تأليفه « 1 » كه جمع در كنار تأليف استعمال شده و معمولا در چنين مواردى كه دو كلمه به ظاهر مترادف اگر با هم آمد ( مثل فقير و مسكين ) دو معناى مستقل اما مرتبط به هم را مىدهد . در نهايت ، بر فرض كه بپذيريم اين روايات ناظر به مصحف امام است و اگر هست صراحت بر اين معنا دارد كه مصحف امام بر اساس ترتيب نزول تأليف يافته و منظور از عبارت : كتب على تنزيله و جمع على ما انزل اللّه ، به همين معناست و حتى استظهار كسانى مانند ابن سيرين درست باشد ، اما دلالت ندارد كه تأليف حضرت ناظر به قرآن بوده باشد ، چون اين اصل مسلم و مورد اتفاق ميان همه قرآن پژوهان و مورخان است كه مصحف حضرت تنها قرآن نبوده و شامل تفسير ، احكام ، تاريخ نزول و اسباب آن بوده است و نگارش كتابى اين چنين دليل بر عدم توقيفيت ترتيب يا اصل بودن ترتيب نزول در قرآن نمىباشد . ب ) ريشه‌هاى پيدايش انديشه ترتيب نزول با بررسىهايى كه انجام شد ، معلوم گرديد روايات ياد شده هيچ كدام دلالت روشنى بر نزولى بودن ترتيب مصحف امام ندارد و دست كم صريح در اين معنا نيستند ، اما پرسشى مطرح است كه منشأ پيدايش اين فكر از كجا آمده و چه كسى اين انديشه را بر سر زبانها انداخته است ؟ اين مهم

--> ( 1 ) - كافى ، ج 8 / 18 .